Sosyal medya fenomenleri ve e-ticaret algoritmaları, tüketicinin alışveriş kararlarını yeniden şekillendiriyor; rasyonel tercihler yerini yönlendirmelere bırakıyor.
Sosyal medya fenomenleri ve e-ticaret platformlarındaki yönlendirici unsurlar, tüketicinin karar alma süreçlerini önemli ölçüde etkiliyor. Marmara Üniversitesi İletişim Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Kıvanç Nazlım Tüzel Uraltaş, bu yönlendirmelerin tüketicileri akılcı alışverişten uzaklaştırdığını belirtti. Dijital pazarda artan ürün çeşitliliğinin, algoritmik müdahalelerle birlikte karar verme sürecini daha da karmaşık hale getirdiğini ifade etti.
Prof. Dr. Uraltaş, özgürce seçim yaptığını düşünen tüketicinin aslında filtrelenmiş ve önceliklendirilmiş seçenekler arasından tercih yaptığını vurguladı. Sosyal medya fenomenlerinin, klasik reklam yüzlerinden farklı olarak daha samimi ve güvenilir “yakın referans kaynakları” gibi işlediğini söyledi. Fenomenlerin kullandığı ürünlerin, tüketiciler için reklamlara kıyasla daha etkili olabildiğini açıkladı.
Tüketicilerin, özellikle fenomenlerle kurdukları parasosyal ilişkilerde, ürünün teknik özelliklerinden çok fenomenin yaşam tarzını satın alma eğilimine girdiğini belirtti. Bu durum, ürün tercihini rasyonel kıyaslamadan ziyade sosyal özdeşim üzerinden şekillendiriyor. E-ticaret platformlarındaki “en çok satan”, “son 24 saatte 500 adet satıldı” gibi ifadelerin güçlü sosyal kanıt ve kıtlık mekanizmaları oluşturduğunu aktardı.
Tüketiciler, çok satılan ürünün iyi olduğunu varsayarak başkalarının tercih ettiği seçeneği güvenli buluyor. Ürün çeşitliliğinin arttığı kategorilerde, insanlar teknik karşılaştırma yapmak yerine başkalarının seçimini referans alarak bilişsel yüklerini azaltıyor. Ancak bu popülerliğin bazen reklam bütçesi, algoritmik görünürlük veya indirim stratejilerinin bir sonucu olabileceğini de ekledi.
Prof. Dr. Uraltaş, yönlendirmelerin, seçenek fazlalığının doğurduğu aşırı yük üzerinden sorunu üreten ve yeniden üreten çok yönlü bir etki yarattığını anlattı. Binlerce ürün arasından birkaç öneri sunarak karar vermeyi kolaylaştırırken, sürekli yeni önerilerle dikkat dağınıklığını artırdığını ifade etti. Bu durum, tüketicinin “ya daha iyisi varsa?” veya “fenomen bunu almıştı” gibi yeni ikilemler yaşamasına neden oluyor.
Karar yorgunluğu arttığında bireylerin genellikle hızlı karar verme yollarına yöneldiğini dile getirdi. Bu durumun, tüketicide rasyonel ve işlevsel faydadan uzaklaşarak yönlendirmeleri takip etme eğilimini güçlendirdiğini belirtti. Tüketiciler, detaylı araştırma yapmak yerine “en çok satan iyidir” veya “sosyal medya fenomeni kullanıyorsa işe yarar” gibi kalıplara sığınıyor.
Bu kalıpların, zihinsel yorgunluk giderici kısa yollar olduğunu ve zaman kazandırsa da çoğu zaman daha az rasyonel satın alma davranışlarını teşvik ettiğini vurguladı. Ürünün gerçek ihtiyaca uygunluğu, fiyat-performans dengesi veya uzun vadeli kullanım değeri ikinci plana düşüyor. Ayrıca, “sana özel” gibi kişiselleştirme söylemlerinin, tüketicide sistem tarafından anlaşıldığı hissini yarattığını ancak genellikle geçmiş tıklamalar veya sponsorlu yerleşimler üzerinden şekillendiğini açıkladı.
Uraltaş, modern dijital pazarda tüketicinin sadece ürünler arasında değil, algoritmalar ve fenomenlerin sosyal onaylarıyla şekillenen bir karar verme ortamında tercih yaptığını kaydetti. Bu sistemlerin, tüketicinin belirsizlik kaygısını azaltırken, onu daha hızlı ancak çoğu zaman daha az analitik ve rasyonel seçimlere yönlendirebildiğini belirtti. Tüketici artık algoritmalar, sosyal kanıtlar ve etkileyici figürler tarafından tasarlanmış bir tercih ortamı içinde karar veriyor.
Yorum Yap