Hürmüz Boğazı’ndaki gerilim, Körfez ülkelerinin son bir ayda 50 milyar doları aşan ekonomik kayıp yaşamasına neden oldu. Enerji ihracatı durma noktasına geldi.
ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırıları ile Tahran yönetiminin misillemeleri sonucu tırmanan bölgesel gerilim, Hürmüz Boğazı’nda enerji ticaretini durma noktasına getirdi. Son bir ayda, 27 Şubat-30 Mart döneminde, Körfez ülkeleri İran, Irak, Kuveyt, Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) ve Bahreyn, bu durumdan kaynaklanan ekonomik kayıpların 50 milyar doları aştığını tespit etti. Türkiye Enerji Stratejileri ve Politikaları Araştırma Merkezi (TESPAM) analizine göre, petrol ve LNG ihracatının sekteye uğraması bu büyük maliyetin ana nedeni oldu.
TESPAM’ın “Hürmüz Boğazı Kapanma Senaryosu ve Ülke Etkileri Analizi” raporu, söz konusu dönemde İran, Irak, Kuveyt, Suudi Arabistan, BAE ve Bahreyn’in günlük petrol ihracatının 12 milyon 323 bin varilden 7 milyon 833 bin varile gerilediğini ortaya koydu. Bu düşüş, sadece petrol gelirlerinde 15 milyar 275 milyon dolarlık bir kayba yol açtı. Bölgede faaliyeti sekteye uğrayan enerji tesisleri ve LNG ihracatındaki sorunlar da dahil edildiğinde, toplam kayıp 50 milyar doları geçti.
Küresel petrol taşımacılığının yüzde 20’sinin, LNG ticaretinin ise önemli bir kısmının gerçekleştiği Hürmüz Boğazı’ndaki trafik, çatışmaların etkisiyle ciddi oranda azaldı. Bu durum, Körfez ülkelerinin petrol ve LNG ihracatını doğrudan etkileyerek enerji gelirlerinde büyük düşüşlere neden oldu. Bölgedeki enerji üretimi, tesisler, ticaret yolları, lojistik, finans ve turizm altyapıları da ekonomik yavaşlamadan etkilendi.
Körfez bölgesi, günlük yaklaşık 30 milyon varillik petrol üretimiyle dünya arzının üçte birini karşılıyor. Aynı zamanda, küresel petrol ticaretinin önemli bir geçidi olan Hürmüz Boğazı’na ev sahipliği yapıyor. Katar ve BAE’nin küresel LNG ihracatının yaklaşık yüzde 20’sini gerçekleştirmesiyle birlikte, Suudi Arabistan, Kuveyt ve Irak gibi ülkelerin petrol ihracatının büyük bölümü bu stratejik güzergah üzerinden dünya pazarlarına ulaşıyor.
Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) verilerine göre, deniz yoluyla yapılan petrol sevkiyatının yaklaşık yüzde 25’i Hürmüz Boğazı’ndan geçiyor. Özellikle Çin, Japonya, Güney Kore ve Hindistan gibi büyük Asya ekonomileri, Körfez bölgesinden önemli miktarda petrol ithal ediyor. Buradan yola çıkan ham petrolün yüzde 44’ü Çin ve Hindistan’a ihraç ediliyor.
TESPAM Başkanı Oğuzhan Akyener, Hürmüz Boğazı’ndan petrol ihracatındaki gerilemenin modern tarihteki en büyük petrol arz kesintilerinden biri olduğunu belirtti. Akyener, LNG ve petrokimya gelirleri hariç Körfez ülkelerinin petrol gelirlerinin dört haftalık kaybının 15.2 milyar dolar olarak hesaplandığını ifade etti. Tüm ürünlerin dahil edilmesiyle bu miktarın 27 Şubat-30 Mart döneminde toplam 50 milyar doları aşabileceğini kaydetti.
Akyener, IEA üyesi ülkelerin toplam 400 milyon varillik acil durum petrol stokunu piyasaya sunma anlaşmasının petrol fiyatlarının kontrolsüz yükselişini engellediğini vurguladı. Bu süreçte petrol fiyatları kısa sürede varil başına 100 doları aşmıştı. Dünyanın en büyük petrol ihracatçısı Suudi Arabistan’ın devlet gelirinin yüzde 60’ı petrolden geliyor. BAE, Kuveyt, Umman ve Bahreyn’in piyasaya yaptıkları petrol arzı savaş öncesine kıyasla yarı yarıya azaldı.
Basra Körfezi’ni Hint Okyanusu’na bağlayan Hürmüz Boğazı, enerji ticareti açısından kritik bir “boğaz noktası” olma özelliğini taşıyor. Katar, Kuveyt ve Bahreyn gibi ülkeler, enerji ihracatları için yüzde 100’e yakın oranla Hürmüz Boğazı’na bağımlılık gösteriyor. Irak, Suudi Arabistan, BAE ve İran ise boru hatlarıyla ihracatlarının bir kısmını boğazı kullanmadan gerçekleştirebiliyor.
Hürmüz Boğazı’ndaki kayıplarını telafi etmeye çalışan Suudi Arabistan, günlük 5 milyon varil taşıma kapasitesine sahip Doğu-Batı Ham Petrol Boru Hattı’nı kullanıyor. Birleşik Arap Emirlikleri ise başkent Abu Dabi’den Umman Denizi kıyısındaki Füceyre’ye uzanan ve günlük 1.5 milyon varil petrol taşıyan Abu Dabi Ham Petrol Boru Hattı’na yöneliyor. Irak ise Kerkük-Ceyhan Petrol Boru Hattı’ndan dünyaya açılabiliyor.
TESPAM Başkanı Oğuzhan Akyener, krizin enerji bağlamında kazananlarının ABD, Rusya, LNG üreticileri ve alternatif enerji sektörü olduğunu belirtti. Akyener, krizin en çok kaybedenlerinin ise Körfez ihracatçıları, Asya petrol ve LNG ithalatçıları, tanker taşımacılığı ve Hürmüz Boğazı’na bağımlı ticareti bulunan ülkeler olduğunu ifade etti. Krizin ardından Orta Asya petrolü, Doğu Akdeniz gazı, Afrika kıtasının petrol üretimi ve ABD LNG ihracatı önem kazandı. Bu durum, küresel enerji sisteminin daha parçalı ve çok merkezli hale geldiğini gösteriyor.
Yorum Yap