COP31’de iklim, biyoçeşitlilik ve çölleşme tek çatı altında: Rio Sinerjisi ne getiriyor?
Türkiye, BM'nin iklim, biyolojik çeşitlilik ve çölleşme sözleşmelerini COP31'de ortak bir çalışma grubuyla birleştiriyor. Yeni kurum ya da maliyet öngörülmüyor, çalışmalar ülkelerin gönüllülüğüne dayanacak.

Antalya’da süren COP31’in 9. günü, okyanuslar, denizler, doğa ve arazi kullanımı temasına ayrıldı. Gün, Türkiye’nin üç BM sözleşmesini “Rio Sinerjisi” adıyla bir araya getirme girişimine de sahne oldu.
Rio Sinerjisi, 1992’de Brezilya’nın Rio de Janeiro kentinde düzenlenen BM Dünya Zirvesi’nden doğan üç sözleşmeyi kapsıyor: iklim değişikliği (UNFCCC), biyolojik çeşitlilik (CBD) ve çölleşmeyle mücadele (UNCCD). Her sözleşmenin ayrı bir taraflar konferansı var. COP31 Başkanlığı, toprak, su ve ekosistemler üzerinde çalışan bu üç süreci birleştirerek COP31’in 10 eylem gündemi başlığından biri olarak sunuyor.
Rio Sinerjisi ne işe yarayacak?
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Çölleşme ve Erozyonla Mücadele Genel Müdürü Prof. Dr. Kasım Yenigün’e göre üç sözleşmenin ortak noktasını büyük oranda arazi, toprak ve su kaynakları oluşturuyor. Amaç, bu alanlara ayrılan emeği, zamanı ve finansmanı bir araya getirip belirli hedeflere odaklanmak. Yenigün, Rio Sinerjisi çalışmalarından sorumlu ve UNCCD Türkiye Odak Noktalığı’nı da yürütüyor.
Yeni bir kurum mu kuruluyor?
Hayır. COP31 kapsamında bir Rio Sinerjisi Eylem Çalışma Grubu oluşturuldu, ancak Yenigün yeni bir yapı ya da maliyet kalemi yaratmayı düşünmediklerini söyledi. Plan, ülkelerin bu alandaki uzmanlarını ve fonlarını bir araya getirip her ülkenin stratejik hedeflerine odaklanan çalışma grupları kurmak. Çalışmalar ülkelerin gönüllülüğüyle başlayacak.
Hazırlık yaklaşık bir yıldır sürüyor. Bu süreçte 40 civarında ülke ile 50 civarında uluslararası kuruluş ve sivil toplum örgütüyle çalışıldı. Antalya’da G20 kapsamında bir diyalog toplantısı yapıldı. Moğolistan’daki Çölleşmeyle Mücadele COP’unda ve Erivan’daki Biyolojik Çeşitlilik COP’unda da teknik ve üst düzey toplantılar düzenlendi.
Şehirlerdeki yeşil alanlar nasıl değişecek?
Öncelikler arasında doğa temelli çözümler var. Yenigün’e göre karbon yutak alanlarında, peyzajda ve yeşil dönüşümde artık o bölgenin iklime uyumlu bitkileri kullanılacak. Karbon tutulumunu artıracak, kuraklığa dayanıklı bitkiler belirlendi ve her şehir için ayrı bir bitki rehberi hazırlandı. Yeni dönemde bu rehberler kullanılacak.
COP31 Alanı’nda ne var?
Alanda dünyanın farklı ülkelerinden getirilen bitkiler sergileniyor. Yenigün’e göre bunlar gelişigüzel seçilmedi; ülkelerin kendi biyoçeşitlilikleri için odaklandığı, yöresinin kimliğini temsil ettiğini düşündüğü bitkilerden oluşuyor. Yenigün alanı “açık hava bitki müzesi” olarak tanımladı. COP31 Başkanı ve Bakan Murat Kurum da sosyal medya hesabından alana ilişkin paylaşım yaparak günün temasını duyurdu.
Gün boyunca okyanus ve deniz ekosistemleri, iç sular, kıyıların iklim değişikliğine karşı dirençliliği, mavi ekonomi, biyolojik çeşitlilik ve ormanların yeniden canlandırılması ele alınıyor.
Katılımcılar ne diyor?
- Nijeryalı iklim avukatı Faith Osahenrumwen İdemudia, biyolojik çeşitlilik kaybına yıllarca gereken önemin verilmediğini, özellikle Küresel Güney’de büyük kayıp yaşandığını söyledi. UNFCCC ve COP31’in bu konuyu vazgeçilmez bir mesele olarak ele alması gerektiğini belirtti.
- Pakistan heyetinden Muhammad Siddiq Khan, alandaki bazı bitkilerin ülkesinde de bulunduğunu, çiftçilerin ve toplumun bu bitkilerin önemi konusunda bilinçlendirilmesi gerektiğini anlattı. Mangrovların karbonu en iyi emen kaynaklardan biri olduğunu, bu tür bitkilerin dünya genelinde dikilip korunması gerektiğini ekledi.
- Gençlik ve iş gücü gelişimi alanında çalışan bir kuruluşu temsil eden ABD’li gözlemci Amy Ruth West Walker, alandaki yeşilliğin ve içinden geçilebilen bahçelerin, insanlara ne için mücadele ettiklerini hatırlattığını söyledi.





